Humor i satyra w literaturze - książki, które rozbawią do łez

Humor i satyra w literaturze - książki, które rozbawią do łez
Autor Amalia Zakrzewska
Amalia Zakrzewska21.08.2023 | 6 min.

Humor od zawsze był nieodłącznym elementem literatury. Od sarkastycznych obserwacji, przez czarny humor, aż po absurdalne żarty - wielu pisarzy sięgało po rozmaite zabawne konwencje, by rozbawić czytelników i skłonić ich do refleksji. W dziejach piśmiennictwa znajdziemy wiele błyskotliwych dzieł komediowych, które do dziś potrafią rozśmieszyć do łez.

Twórczość z przymrużeniem oka

Satyra i sarkazm w literaturze

Już starożytni pisarze chętnie sięgali po broń satyry, aby poddać krytyce ówczesne obyczaje. Ostra ironia pozwalała im piętnować ludzkie wady i głupotę. Z czasem ten rodzaj twórczości z przymrużeniem oka zyskał popularność w wielu kręgach kulturowych. Ostre pióro satyryka było postrachem dla możnych i wpływowych. Sarkazm zaś pozwalał drwić z przerostu formy nad treścią w sztuce i literaturze.

Czarny humor - ośmieszanie rzeczywistości

Niektórzy twórcy posuwali się jeszcze dalej, sięgając po czarny humor. Polega on na wyolbrzymieniu i ośmieszeniu najciemniejszych aspektów rzeczywistości. Bohaterowie czarnych komedii często znajdują się w absurdalnych i makabrycznych sytuacjach. Tego typu ponura zabawa pozwala autorom zdystansować się do problemów trapiących ludzkość.

Powieści z elementami absurdu

Inną odmianą humoru w literaturze jest absurdyzm - śmiech wywołany brakiem logiki i działaniami bezsensownymi. W powieściach z nutką absurdu fabuła często wymyka się spod kontroli, a wydarzenia nie poddają się żadnej racjonalnej interpretacji. Ten rodzaj komizmu pozwala zakpić z ograniczeń ludzkiego poznania.

Wybitne dzieła komediowe

“Don Kichot” Miguela Cervantesa

Hiszpański pisarz stworzył w swoim arcydziele galerię barwnych i zabawnych postaci. Przygody szlachetnego błędnego rycerza i jego giermka stanowią satyrę na romans rycerski. Don Kichot widzi świat przez pryzmat wzniosłych ideałów, które często rozmijają się z rzeczywistością, co prowadzi do wielu komicznych sytuacji.

“Przygody dobrego wojaka Szwejka” Jaroslava Haška

Czeski pisarz sportretował niezwykłą postać poborowego Josefa Szwejka - wiecznego optymisty i pogodnego gawędziarza. Jego przygody w czasie I wojny światowej obnażają absurdy wojny i biurokracji. Postawa Szwejka - pozorna naiwność i uleganie władzy - pozwala mu przetrwać ten okrutny czas.

“Chłopcy z ferajny” Marka Twaina

Amerykański klasyk opisuje w tej książce przygody dwójki chłopców z małego miasteczka nad Missisipi. Twain z humorem i czułością przedstawia ich psoty oraz fascynację tajemniczym życiem dorosłych. Utrzymana w konwencji pogodnej komedii powieść ukazuje radość dzieciństwa.

Polscy autorzy komediowi

Stanisław Lem i jego cyberpunkowa wizja

Ten wybitny polski pisarz science fiction wprowadzał często do swoich futurystycznych powieści elementy humoru i absurdu. Jego opowiadania o pracy kosmitów lub przygodach robotów z Cyberiady parodiują biurokrację i niedoskonałość ludzkiej cywilizacji.

Absurdalny świat Tadeusza Dołęgi-Mostowicza

Jego powieści obyczajowe osadzone w dwudziestoleciu międzywojennym obfitują w zabawne dialogi, komiczne postacie i nieoczekiwane zwroty akcji. Dołęga-Mostowicz tworzył wciągające historie miłosne z nutką absurdalinie rozwiązujące wszelkie problemy swoich bohaterów.

Felietony Stefana Wiecheckiego - do łez i za brzuch

Ten popularny felietonista potrafił w zabawny, lekki sposób komentować polską rzeczywistość lat 60. Jego teksty nasycone są ciętym humorem, trafnymi spostrzeżeniami, nieszablonowymi porównaniami. Czytanie Wiecheckiego to prawdziwa uczta dla miłośników słowa pisanego.

Współczesna literatura z nutką ironii

Humor i satyra w literaturze - książki, które rozbawią do łez

Terry Pratchett i jego “Świat Dysku”

Ten brytyjski pisarz fantasy stworzył oryginalny cykl powieściowy osadzony na tytułowym Świecie Dysku, zamieszkanym m.in. przez krasnoludy i trolle. Jego uniwersum ze złożoną mitologią nasycone jest absurdalnym humorem i parodią konwencji fantasy.

Powieści Douglasa Adamsa, np. “Autostopem przez galaktykę”

Brytyjski autor science fiction lubił bawić się konwencjami tego gatunku. Jego najsłynniejsza książka to szalona kosmiczna odyseja pełna czarnego humoru i nagłych zwrotów akcji. Adams wykpiwa w niej biurokrację, wojny i inne ludzkie głupoty.

George R.R. Martin i czarny humor w “Grze o Tron”

Ten amerykański pisarz fantasy słynie z mrocznej wizji świata pełnego okrucieństwa i politycznych knowań. Jednak nawet w najbardziej dramatycznych momentach nie opuszcza go poczucie czarnego humoru, którym przesyca dialogi bohaterów.

Literackie parodie i pastisze

Komedia pomyłek wg Szekspira

Wiele sztuk tego renesansowego dramaturga ma charakter komediowy. W utworach takich jak “Sen nocy letniej” czy “Poskromienie złośnicy” humorystyczny efekt budują pomyłki bohaterów, zabawne dialogi i zwroty akcji.

Parodie literatury obyczajowej, np. Jane Austen

Wiele współczesnych autorów z humorem nawiązuje do konwencji powieści obyczajowych sprzed wieków. Na przykład “Duma i uprzedzenie i zombie” parodiuje styl Jane Austen, dodając do jej historii elementy horroru.

Współczesne parodie filmów i seriali

Popularną formą humoru są też literackie parodie znanych filmów czy seriali. Książki takie jak “Tron żelazny” Andrzeja Pilipiuka czy “Gra o uszy” Roberta M. Wegnera bawią czytelników nawiązaniami do popkultury.

Humor graficzny - komiksy

Belgijskie komiksy - “Kajko i Kokosz”

Ten duet stworzony przez belgijskich rysowników to jeden z najpopularniejszych komiksów w Polsce. Przygody odważnego Kajka i tchórzliwego Kokosza to wciągająca fantasy z nutką humoru dla całej rodziny.

Amerykańskie komiksy - “Deadpool”

Ten komiksowy antybohater słynie ze swojego wyjątkowo czarnego humoru i skłonności do łamania czwartej ściany. Jego przygody to istny karnawał przemocy, wulgaryzmów i absurdalnych żartów.

Polskie komiksy - Papcio Chmiel i “Tytus, Romek i A’Tomek”

Rodzime serie komiksowe również potrafią bawić czytelników. Papcio Chmiel stworzył galerię oryginalnych postaci w swoich obrazkowych opowiadaniach. Tytus, Romek i A’Tomek przeżywają z kolei szalone przygody w surrealistycznych sceneriach.

Podsumowanie

Literatura od zawsze sięgała po różnorodne chwyty komediowe, aby bawić i prowokować czytelników. Od ostrej satyry, przez czarny humor, po absurdalne żarty - wielu pisarzy umiejętnie wykorzystywało komizm do snucia opowieści. Niezależnie od epoki, dzieła komediowe zachwycają dowcipem, finezją językową i celną obserwacją ludzkich wad. Sięgając po twórczość Cervantesa, Twaina, Pratchetta czy polskich mistrzów pióra, z pewnością znajdziemy książkę, która rozbawi nas do łez.

Najczęstsze pytania

Do najpopularniejszych należą: satyra, czarny humor, absurdyzm, parodia czy pastisz.

Wielu krytyków za największego komediopisarza w dziejach uznaje Anglika Williama Szekspira, twórcę licznych komedii np. "Sen nocy letniej".

Przede wszystkim musi bawić i zaskakiwać czytelnika. Ważny jest też oryginalny, barwny język, dobrze nakreślone postacie i inteligentny humor.

Jednym z najwybitniejszych polskich humorystów był Stefan Wiechecki, autor popularnych przed wojną felietonów.

"Tytus, Romek i A'Tomek", "Kajko i Kokosz" oraz amerykańskie komiksy o Deadpoolu to z pewnością pozycje obowiązkowe.

5 Podobnych Artykułów

  1. Najciekawsze Książki o LGBTQ+: Wybór dla wszystkich, którzy cenią wartości różnorodności
  2. Isabel Allende - mistrzyni literatury latynoamerykańskiej
  3. Nora Roberts najnowsze książki 2023 - lista bestsellerów autorki
  4. Jak czytać ebooki i epub na telefonie? Poradnik 2023
  5. Dan Brown - nowa książka z Robertem Langdonem: jakiezagadki przedstawia?
tagTagi
shareUdostępnij artykuł
Autor Amalia Zakrzewska
Amalia Zakrzewska

Jestem Amalia, a literatura to moja wielka miłość od dzieciństwa. Tutaj znajdziecie recenzje, rekomendacje oraz głębsze analizy książek, które mnie poruszyły i zainspirowały. Przeszukuję różnorodne gatunki literackie, od powieści kryminalnych po literaturę fantastyczną, i staram się dostarczyć Wam różnorodnych lektur. 

Oceń artykuł
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Komentarze(0)

email
email

Polecane artykuły